Vijverbergsession Voedsel, Landbouw & Cultuur, Religie

Jean-François Millet: Angelus

Wednesday April 17, 2013

De betekenissen van voedsel in het publieke debat

[> Haal de reader op

[> Naar het verslag

Het fenomeen van de nieuwe schaarste heeft een stempel gedrukt op de mondiale ontwikkelingen in de afgelopen tien jaar. Een explosief stijgende vraag naar energie, mineralen en voedsel, vooral uit de opkomende economieën, leidde tot navenant sterke prijsstijgingen voor deze goederen. Wat voedsel betreft gingen de prijsexplosies van 2007 en 2010 gepaard met sociale en politieke onrust in diverse landen.

De (collectieve verbeelding van) schaarste leidde van verschillende kanten tot hernieuwde aandacht voor voedsel. Voedsel werd, behalve een economisch goed dat verhandeld wordt op markten en waarin belegd wordt op de termijnmarkt, ook een speculatieobject van hedgefondsen en banken. Het beeld van voedselschaarste leidde verder tot een politieke herdefinitie van voedsel: niet alleen meer een economisch goed, maar een zaak die het landsbelang raakt. Plotseling werd de voedselvoorziening een politieke Chefsache, iets wat niet zomaar aan het spel van vraag en aanbod op de markt kon worden overgelaten. Om de nationale voedselvoorziening ook op termijn veilig te stellen worden alle middelen ingezet (vgl. scramble for resources, land grabbing).

De nieuwe schaarste van voedsel veroorzaakte bovendien een schokgolf in de internationale betrekkingen. Voedsel blijkt ook een strategische asset te zijn, een machtsmiddel met een geopolitiek en zelfs militair belang. Deze geopolitisering van schaarste doet zich voor in een tijdsgewricht waarin de unipolaire wereldorde op zijn einde loopt. Als de twee processen -- de geopolitisering van schaarste en een moeizame transitie naar een andere wereldorde -- elkaar versterken kan een uiterst explosieve spiraalbeweging ontstaan. Voedsel kan dan een springstof zijn onder een werkbare wereldorde. Het is van belang om zich nauwkeurig rekenschap te geven van de betekenis en strekking van de verschillende framings die hier de revue gepasseerd zijn.

Dit zijn de betekenissen van voedsel in het actuele publieke debat:

» Voedsel als economisch goed, dat verhandeld wordt op de markt van vraag en aanbod
» Voedsel als beleggingsobject, dat verhandeld wordt op de termijnmarkt
» Voedsel als speculatieobject van hedgefondsen en banken
» Voedsel (-zekerheid c.q. - soevereiniteit) als landsbelang en prioritair politieke aandachtsveld
» Voedsel als geopolitieke en strategische asset en springstof onder een werkbare wereldorde.

Maar voedsel is natuurlijk nog veel meer
Andere betekenissen van voedsel zijn bijvoorbeeld:
» Voedsel als levensmiddel, de verbinding van de lichamelijke mens met de natuur en zijn kringlopen
» Voedsel als bouwsteen van het lichaam; gezondheid, bewust leven, slow food
» Voedsel als bouwsteen van het lichaam, als huis van de ziel; reinheid, vgl. spijswetten, Vasten
» Voedsel als verbindend cultuurgoed; vgl. betekenis van voedsel in verschillende culturen en religieuze tradities, de maaltijd als vehikel van gemeenschap en vrede, voedsel delen en zegenen, voedsel in de liturgie
» Voedsel als het product van de samenwerking van mens en natuur (<-> exploitatie van natuur door de mens); vgl. boer als rentmeester van de schepping; oogstfeest en dankdag
» Voedselproductie is een bestaanswijze; vgl. de cultuur van de plattelander, het boerengezinsbedrijf, de pastoralistische veetelers in de Sahel.

De framings in dit tweede rijtje hebben spirituele (d.w.z. extra-economische en extra-materiele) connotaties. In het Westen werden ze gedragen door religieuze tradities en kregen ze ook vorm in allerlei instituties. In Nederland hebben voormannen uit de kerkelijke gemeenschappen en tradities een belangrijke rol gespeeld in het opzetten en uitbouwen van eigen organisaties en instellingen en van daaruit in het vormgeven van de landbouw- en voedselsector en van het beleid, op nationaal en Europees niveau.

Met de afnemende presentie van de kerken en het oplossen van de eigen organisaties leken ook de framings van het tweede rijtje naar de achtergrond te zullen verdwijnen, uit het zicht. Tegelijkertijd zien we nu een breed geschakeerde beweging ontstaan die -- deels vanuit andere motieven, andere idealen -- deze framings herneemt en actualiseert. Voorbeelden zijn slow food, local food, de Leisa- en biologische landbouw, de critici van het huidige voedselsysteem. Wat hebben die elkaar te vertellen? En wat kunnen wij ermee?

In een besloten seminar van twee uur gaan we het terrein verkennen en een eerste stand van zaken opmaken. Wie zijn de dragers van de verschillende visies? Wat staat hen voor ogen? Wat is hun passie; en wat is hun strategie? Wat is de receptie in het publieke domein, bij onderscheiden groeperingen?

Programma

16.30 Ontvangst met koffie, thee

17.00 Welkom door Jos van Gennip, FoodFirst Coalitie

17.05 Opening door dagvoorzitter Jaap van der Sar, Stichting Oikos

Blok I Voedsel

17.10 Statement door Henk Jochemsen, directeur Prisma, hoogleraar Wageningen Universiteit

17.20 Statement door Joris Lohman, voorzitter van Youth Food Movement

17.30 Gesprek

Blok II Landbouw

18.00 Statement door Ton Duffhues, coördinator landbouw en samenleving ZLTO, directeur Waarden van het Land

18.10 Statement door Roel Jongeneel, universitair docent Wageningen Universiteit

18.20 Gesprek

18.50 Afronding en conclusie door Ruerd Ruben, hoogleraar Radboud Universiteit Nijmegen

19.00 Sluiting

            

Around foodFIRST

16 Oct 2017 | 'Making Africa work' – What not to do
'Africa Works' was the somewhat provocative title of a book published in 1999. With the subtitle "disorder as a political instrument", the problem cit ...

5 Oct 2017 | Harnessing the demographic dividend through investments in youth
Youth are key stakeholders in the attainment of the goal and aspirations of Agenda 2063. This is premised on the youth bulge currently experienced on ...

4 Oct 2017 | Is Africa Still Rising?
Growth across Sub-Saharan Africa has weakened since 2015, and the poor outlook for commodity prices has cast doubt on the regionÂ’s economic promise, ...

4 Oct 2017 | Securing Land Rights in Africa
Across the continent, insecure rights to land are robbing millions of financial stability and long-term prosperity. While new technology is giving peo ...

12 Sep 2017 | Food challenges and opportunities in Nairobi
ECDPM’s Hanne Knaepen interviews Dr. Diana Lee-Smith, co-founder of the Kenya NGO Mazingira Institute in Nairobi, Kenya, about the food challeng ...

[> all messages

 

Available for download: FoodFirst on the Floriade Venlo 2012, the illustrated short report of the foodFIRST conferences in 2012.

The WorldFoodClock