FoodFirst for Thought

15 March 2012: VoedselZaken over grenzen heen

2012-03-23 | Hans Groen | 0 reactie(s)
Your reaction | Login

Voedselzekerheid is een kernprobleem voor de nabije toekomst. De wereldbevolking groeit, en dus zal de voedselconsumptie navenant toenemen. Voor de productie van dat voedsel is steeds minder land beschikbaar. Het is de uitdaging voor de komende jaren en decennia om met minder natuurlijke bronnen meer mensen te voeden. Nederland heeft een enorme potentie door onderzoek, opleidingen en technologie om dit probleem aan te pakken.

De FoodFirst coalitie bracht op 15 maart 2012 deelnemers uit de ‘gouden driehoek’, overheid, wetenschap en bedrijfsleven, bijeen voor een ontmoeting om verdere samenwerking te stimuleren. De bijeenkomst in de aula van de Rabobank Nederland was de aftrap voor de FoodFirst Floriade conferenties die verder tijdens de Floriade 2012 in Venlo worden gehouden. Tevens vond tijdens dit congres de introductie van het nieuwe NWO-WOTRO programma Global Food Systems. De uitdaging die dit programma oppakt, is het stimuleren van publiek-private samenwerking (in Nederland en OS-landen) om mondiale problemen aan te pakken, in het bijzonder die van voedselzekerheid, water, en gezondheid.

9 miljard eters
Naar verwachting zijn er in 2050 9 miljard mensen op de aarde en om die te kunnen voeden, moeten we een productieverhoging realiseren. Beperkende factoren bij deze doelstelling is de toenemende urbanisatie (het overgrote merendeel van die meeste mensen zal niet in de agrarische sector werken, maar in de stad leven), klimaatverandering en met de toenemende kansen op extreem weer, en de noodzaak de claims op natuurlijke bronnen te minimaliseren.
Martin Kropff van het Topteam AgroFood spitste dit verder toe met de drie thema’s die door het Topteam worden aangepakt: 1) meer met minder (minder grond, minder mineralen, etc); 2)meer toegevoegde waarde en minder verlies in de keten; 3) internationaal leiderschap.
In mede die context is het NWO-WOTRO programma Global Food Systems ontstaan. Want, legde Eric Smaling, bestuurslid WOTRO Science for Global Development, uit, ‘meer met minder’ is makkelijk gezegd, maar vereist wel verder onderzoek en innovatie. Want, ‘meer hectares grond’, maar waar is die lege grond, en gaat het verder ontwikkelen van landbouwgrond niet ten koste van bos en de biodiversiteit? ‘Meer output per eenheid input’, de groene revolutie, maar hoeveel rek is er nog? Welke knelpunten zijn er verder ten aanzien van de logistiek zodat we minder laten verrotten en minder weggooien. Ten slotte is er ook het complexe probleem van ‘minder eten, meer eten en beter eten’: het probleem van de verdeling van voedsel, met honger, eenzijdige voeding en obesitas als symptomen. Naast de voedsingstechnologie is ook beter beleid nodig en het beïnvloeden van gedrag.

Driehoek of vierhoek?
Jos van Gennip, voorzitter FoodFirst Coalitie, merkte op dat het tot vrij recent niet voor de hand lag dat overheid, bedrijfsleven, academie en organisaties voor ontwikkelingssamenwerking zomaar op één middag bij elkaar gaan zitten. De antagonismen en het wederzijdse wantrouwen hebben echter plaatsgemaakt voor het besef dat samenwerking essentieel is om ieders respectievelijke eigen doeleinden te verwezenlijken. Vandaar ook het Topsectorenbeleid dat door het tegenwoordige kabinet is ingezet en dat de ‘gouden driehoek’ van Overheid, Wetenschap en Bedrijfsleven omvat. Die driehoek moet wel een vierhoek worden door de NGOs erbij te halen, zo voerde hij aan, want de lokale kennis is noodzakelijke voor effectieve ontwikkelingssamenwerking.
Het gaat dus om samenwerking tussen overheid, wetenschap, bedrijfsleven en NGOs. Ruud Huirne, directeur Food&Agri van Rabobank Nederland, onderstreepte nog eens dat je van een vierhoek moet spreken. Het past, zo zei hij, bij de doelstellingenvan Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen van de Rabobank om die samenwerking te faciliteren. Kernthema’s voor de Rabobank zijn hierbij: streven naar een veilige en duurzame voedselvoorziening; vernieuwing van productiemethoden en stimulering van efficiënt en duurzaam energiegebruik; bevorderen van gelijke kansen en economische participatie; en het bevorderen van de lokale samenhang en samenwerking in binnen- en buitenland. Het gaat er om dat zo veel mogelijk mensen in de wereld een kans te geven op een menswaardig bestaan.
De private sector is een grotere rol gaan spelen, waardoor bedrijfsleven en NGOs dichter bij elkaar zijn gekomen, momoreerde ook Martin Knoppf. Ook staatssecretaris Henk Bleker verwees naar de Nederlandse bedrijven die in lokale netwerken participeren, buiten de overheid om. Zo zijn er nu in Kenia al zo’n duizend producenten die volgens EU-richtlijnen voedsel produceren. En dat voedselzekerheid het topthema in de OS geworden is, is mede dankzij een Eerste Kamermotie van Jos van Gennip en Rudy Rabbinge van alweer acht jaar geleden.

Technologie
Henk Bleker wees er verder op dat Nederland een goede uitgangspositie heeft om de noodzakelijke technologie te doen ontwikkelen. Kennis en agrarische producten zijn beide belangrijke exportproducten. Velen in de wereld hebben in Wageningen gestudeerd, de agrarische sector is vaak het eerste waar mensen elders over beginnen. Door de hoogtechnologische landbouw is Nederland met een export ter waardevan €73 miljard per jaar de tweede exporteur van voedsel en agrarische producten in de wereld.
Maar Bleker relativeerde ook de technologie: met alle hoogtechnologische oplossingen die we kunnen bieden, zijn er ook heel basale zaken nodig: de organisatie van marktproducenten via bijvoorbeeld coöperaties zodat ze een betere marktpositie krijgen; eenvoudige laboratoria voor noodzakelijke maar simpele testen; en lokale banken die krediet kunnen organiseren, een raiffeisen-model.
En voegde hij eraan toe, de noodzakelijke productieverhoging moet door 2 miljard boeren worden gerealiseerd, veelal vrouwen. Het mondiale probleem, met grote maatschappelijke gevolgen zoals geweld door voedseltekorten, moet door lokale verbeteringen worden opgelost.
Technologie alleen is niet voldoende, het gaat om ‘systeemoplossingen’, zoals Eric Smaling naar voren bracht. Het gaat om de hele keten van producent tot consument, in de lokale kontekst. Capaciteitsopbouw om met die technologieën om te kunnen gaan, en ze op de ter plekke geëigende manier te kunnen toepassen is nodig – wat in Azië werkt, is niet zomaar exporteerbaar naar Afrika. De African Agribusiness Academy werd door verschillende inleiders genoemd als een ‘good practice’ van capaciteitsopbouw door opleiding en coaching van agro-entrepreneurs.
Afrika is nog steeds het meest precaire werelddeel wat voedselzekerheid betreft. Maar daar is wel meer over te zeggen. Eric Smaling noemde het enorme demografische divident van Afrika: er zijn veel jongeren en veel vrouwen die een uitstekende basis voor een gezonde beroepsbevolking vormen. Kansen en potentieel voor Afrika te over.

Uitwisseling
Het ging op 15 maart ook om ontmoeting en het bij elkaar brengen van bedrijven en onderzoek.
In presentaties door Raoul Bino, Algemeen Directeur Agrotechnology & Food Sciences Group, Wageningen Universiteit, Jan Hak, Voorzitter Groep Fabrieken van Machines voor de Voedings- en Genotmiddelenindustrie (GMV), Heleen Bos, Accountmanager Organics Rijk Zwaan en Lia van Wesenbeeck, Senior onderzoeker Stichting Onderzoek Wereldvoedselvoorziening, Vrije Universiteit (SOW-VU) werden voorbeelden gegeven van samenwerking en kwamen vragen voor nader onderzoek aan de orde. Op de congrespagina, http://www.foodfirst.eu/index.php?a=VoedselZaken, zijn deze presentaties te lezen. Daarna konden vragen en ervaringen uitgewisseld worden in kleinere kring. Wellicht dat er behoefte is aan een vervolg?
Zie ook het verslag op de NWO-site: http://www.nwo.nl/nwohome.nsf/pages/NWOP_8SKM98_Eng.